Surrealisme is veel meer dan een kunststroming. Het is een levenshouding. Vanuit die gedachte presenteert Wereldmuseum Rotterdam de tentoonstelling *Leef Surrealisme*, vanaf 18 september 2026.
Aan de hand van 90 kunstwerken van 44 kunstenaars uit Afrika, Azië, het Caribisch gebied, Europa, Latijns-Amerika en Oceanië laat de tentoonstelling zien dat kunstenaars wereldwijd, los van elkaar, steeds opnieuw dezelfde artistieke houding ontwikkelen: de weigering om de werkelijkheid te accepteren zoals die is.
Het verlangen naar een andere wereld kan zich uiten in verzet tegen de bestaande werkelijkheid, maar ook in de verbeelding van een andere werkelijkheid. Van de Haïtiaanse Revolutie tot de Tweede Wereldoorlog en van het naoorlogse Japan tot Brazilië: kunstenaars bevragen de bestaande werkelijkheid en maken ruimte voor iets anders.
*Leef Surrealisme* laat zien hoe kunstenaars reageren op oorlog, kolonialisme, onderdrukking en maatschappelijke verandering met beelden waarin droom, mythe, spiritualiteit en het onbewuste nieuwe werkelijkheden openen.
Daarbij kijkt Wereldmuseum voorbij het surrealisme als Europese avant-gardebeweging die in het Parijs van de jaren twintig werd benoemd en afgebakend. Centraal staat de surrealistische houding: een manier van kijken en maken die ook buiten deze beweging en buiten Europa bestond en die kunstenaars in verschillende tijden en contexten op uiteenlopende manieren hebben beoefend.
“Surrealisme is geen afgesloten hoofdstuk uit de kunstgeschiedenis”, zegt Wouter Welling, conservator hedendaagse kunst bij het Wereldmuseum. “Overal ter wereld, en in verschillende tijden, hebben kunstenaars dezelfde fundamentele vraag gesteld: is dit werkelijk alles? Zodra de bestaande werkelijkheid tekortschiet, ontstaat ruimte voor verzet en verbeelding. Niet als vlucht, maar als een manier om nieuwe mogelijkheden zichtbaar te maken.”
Een internationaal verhaal
*Leef Surrealisme* brengt bekende surrealistische iconen als Yves Tanguy, Hans Arp en Wifredo Lam samen met kunstenaars die zelden binnen het verhaal van het surrealisme worden geplaatst. Onder hen zijn Julio Galán, Tessa Mars, Renée Stout, Xul Solar en Sandra Vásquez de la Horra.
Door het werk van deze kunstenaars samen te tonen, ontstaat een nieuw perspectief op het surrealisme. Niet geografische of historische verwantschap staat centraal, maar een gedeelde houding: het verlangen naar een werkelijkheid waarin het onzichtbare, het spirituele, het mythische en het onbewuste even werkelijk zijn als de zichtbare wereld.
Daarmee verruimt de tentoonstelling het gangbare perspectief op het surrealisme. De tentoonstelling laat zien hoe de droom van een andere wereld vanuit verschillende plaatsen en tijden vorm krijgt.
De binnenwereld als bron van verandering
De buitenwereld waarin oorlog, kolonialisme, revolutie en politieke onderdrukking een onverdraaglijke werkelijkheid vormen, leidt bij kunstenaars vaak tot een tegenreactie.
Zo verbeeldt Salvador Dalí de eindeloze verschrikkingen van oorlog, bekritiseert Heri Dono Indonesische machthebbers en onderzoeken Tessa Mars en Pascale Monnin hoe de Haïtiaanse Revolutie nog altijd doorwerkt in het heden.
De kunstenaars laten zien hoe geweld en maatschappelijke druk het innerlijk binnendringen en daar nieuwe beelden voortbrengen. Steeds opnieuw blijkt verbeelding geen ontsnapping aan de werkelijkheid, maar een manier om haar scherper zichtbaar te maken.
Via deze buitenwereld voert de tentoonstelling bezoekers naar de binnenwereld, langs dromen, archetypen, rituelen en het collectieve onbewuste.
Werk van onder anderen Peter Birkhäuser, Xul Solar, Murni, Renée Stout en Trevor Nickolls, maar ook van Rotterdamse kunstenaars als Arie van Geest, Olphaert den Otter, Ewoud van Rijn en Juul Kraijer, laat zien hoe kunstenaars uit uiteenlopende culturen zich via dromen, herinneringen, fantasie en verbeelding toegang verschaffen tot verborgen kennis en andere manieren van kijken.
Een andere wereld
In het slot van de tentoonstelling komen spiritualiteit en het occulte volledig op de voorgrond te staan. Daarbij is aandacht voor Afro-Cubaanse religies, vodou, West-Afrikaanse tradities en Amazone-kosmologie.
Duidelijk wordt dat surrealisme wereldwijd en steeds opnieuw verschijnt wanneer mensen de zichtbare werkelijkheid niet als de enige mogelijke werkelijkheid accepteren.
De interactieve installatie *Trionfi* van Cypher Studio maakt de bezoeker zelf onderdeel van het surrealistische proces. Door irrationele associaties en archetypische beelden ontstaat voor iedere bezoeker een uniek zelfportret en een nieuwe, persoonlijke wereld.
Ook het tentoonstellingsontwerp breekt met het gevestigde idee van de museumzaal als ‘white cube’. Bezoekers worden bewust gemaakt van en bevrijd van de museale regels.
Het ontwerp wordt steeds vrijer, tot bezoekers in de slotruimte zelfs een caleidoscopische ervaring krijgen door de herschikking van wanden, vloeren en plafond. Nieuwe manieren van kijken worden zo aangemoedigd.
Surrealisme leeft
In een wereld die wordt gekenmerkt door oorlog, klimaatcrises en maatschappelijke polarisatie laat de tentoonstelling zien dat kunstenaars steeds opnieuw andere werkelijkheden durven voor te stellen.
Surrealisme blijkt daarmee verrassend actueel. Niet als nostalgie naar een historische avant-garde, maar als een blijvende oproep om anders te kijken, anders te denken en anders te doen.
*Leef Surrealisme* is van 18 september 2026 tot en met 28 augustus 2027 te zien in Wereldmuseum Rotterdam.
Kunstenaars
Bijzondere kunstwerken uit de Wereldmuseum-collectie worden gecombineerd met internationale bruiklenen, hedendaags werk van Rotterdamse kunstenaars en topstukken van onder meer Museum Boijmans Van Beuningen.
Kunstenaars in de tentoonstelling zijn:
Hans Arp, Dalia Al Kury, Silvia B., José Bedia, Peter Birkhäuser, Breyten Breytenbach, Winfred Dania, Maya Deren, Heri Dono, Édouard Duval-Carrié, Marie Louise Elshout, Otto Egberts, Arie van Geest, Julio Galán, Wim de Haan, Wout van Heusden, Tja Ling Hu, Carl G. Jung, I Gusti Ayu Kadek Murniasih (Murni), Juul Kraijer, Wifredo Lam, Tessa Mars, Pascale Monnin, Eko Nugroho, Trevor Nickolls, Olphaert den Otter, Piet Ouborg, Mimi Parent, Gérard Quenum, Charly van Rest, Ewoud van Rijn, Santiago Rodríguez Olazábal, Eneida Sanches, Twins Seven Seven, Xul Solar, Austin Osman Spare, Renée Stout, Roberta Stoddart, Yves Tanguy, Sandra Vásquez de la Horra, Edin Velez, Co Westerik, Santiago Yahuarcani.
Op 24 september om 16.30 uur geeft kunstenaar Roberta Stoddart een artist talk over haar werk *Sleepwalkers* (2017) en de thema’s ontwaken, identiteit, historische trauma’s en het zoeken naar een authentiek zelf.
Bron & foto: persbericht Wereldmuseum Rotterdam