Interactieve RET lijnenkaart
De interactieve routekaart werd gemaakt door Jons in 1942. Nadat hij in 1941 door de bezetter gedwongen werd zijn opleiding aan het Erasmiaans Gymnasium te staken, kwam hij terecht op het speciaal opgerichte Joods Lyceum. In een tijd waarin Joodse Nederlanders steeds verder werden buitengesloten van het openbare leven, werd het openbaar vervoer verboden terrein en moest Jons ook zijn fiets inleveren. Maar in zijn hoofd bleef hij reizen. Jons dook in 1942 onder in Velp, maar werd een jaar later alsnog opgepakt en via Westerbork gedeporteerd naar het vernietigingskamp Sobibór. Daar werd hij kort na aankomst, op 16 juli 1943, vermoord. Hij was maar 20 jaar oud.
Een stille vorm van verzet
De tramlijnenkaart die Jons maakte is een indrukwekkend staaltje creativiteit en technische vindingrijkheid. Het handgemaakte boekwerk is vier keer uitvouwbaar en bevat een interactieve plattegrond van het Rotterdamse tram- en busnetwerk uit die tijd. Bij het verschuiven van een achterliggend vel papier verschijnen in twee raampjes telkens het nummer van een tramlijn, met bijbehorende begin- en eindhalte. Gaatjes in de kaart geven overstapmogelijkheden aan en via een venster aan de achterkant verschijnen de namen van de haltes. Het geheel is ingenieus, inventief en uiterst zorgvuldig uitgevoerd. Een stille vorm van verzet en verbeelding in een tijd van onvrijheid.
Creativiteit als troost en herinnering
In oorlogstijd maakten kinderen en volwassenen vaak zelf objecten, uit schaarste of noodzaak, maar ook als afleiding en houvast. Museum Rotterdam ’40-’45 NU toont veel van deze objecten zoals een speelgoedtreintje van blik, hout en garenklosjes, gemaakt door de vader van de ondergedoken Gerhard van de Rhoer. De interactieve tramlijnenkaart van Jons Rippe past in diezelfde lijn: een stil, creatief verzet tegen uitsluiting.
“Jons’ kaart is een indrukwekkend staaltje creativiteit met ook nog eens heel veel zeggingskracht,” zegt conservator Rob Noordhoek. “Het laat zien hoe jonge geesten vrijheid zoeken ondanks onderdrukking en onrecht.”
Museum Rotterdam is dankbaar voor deze bijzondere aanwinst, die het persoonlijke verhaal van Jons tastbaar maakt voor volgende generaties.
Museum Rotterdam
Museum Rotterdam heeft momenteel één locatie die open is voor publiek en onderwijs: Museum Rotterdam ’40-’45 NU aan de Coolhaven. Hier staat alles in het teken van de Tweede Wereldoorlog en het bombardement van mei 1940. Tegelijkertijd werkt het museum aan zichtbaarheid in de stad door onder meer de uitleen van objecten uit de collectie, educatieve programma’s, lezingen, stadswandelingen en presentaties.
Museum Rotterdam werkt op dit moment hard aan de ontwikkeling van een nieuw stadsmuseum. Een plek waar het Rotterdamse erfgoed wordt bewaard, wordt gedeeld en tot leven wordt gebracht en die mensen inspireert en verbindt. Samen met de gemeente Rotterdam wordt er gezocht naar een permanente locatie om het nieuwe museum te vestigen.
Bron: Via persbericht van Museum Rotterdam